Franche-Comté – Voor ons Nederlanders is Balthasar Gerards de lafste en walgelijkste misdadiger uit de geschiedenis. We vinden het onvergeeflijk dat deze man, die de prins van Oranje op 10 juli 1585 onder valse voorwendselen om een gunst vroeg, vervolgens zijn pistool in koelen bloede van dichtbij leeg schoot in de borst van de Vader des Vaderlands.

Dat de moordenaar van Willem van Oranje voor straf werd gevierendeeld en dat zijn hoofd publiekelijk ten toon werd gesteld, vond iedere protestant die de opstand tegen de Spaanse koning Filips II steunde, volkomen terecht. Maar de katholieken in zijn geboortestreek, de Franche-Comté, zagen dat heel anders. Daar was Balthasar een held en voor sommigen zelfs een martelaar. Hij had de wereld tenslotte bevrijd van de protestantse duivel uit het Noorden die de eenwording van het grote katholieke Spaanse rijk in de weg stond.

De apostolische vicarus Sasbout Vosmeer probeerde Balthasar zelfs heilig te laten verklaren. Daarvoor had hij het hoofd van de martelaar gestolen om dat in Rome aan de kerkelijke instanties te tonen. Zo ver ging de katholieke kerk echter niet. Maar de familie van de moordenaar werd wel in de adelstand verheven.

Daarnaast kreeg men onder meer drie landgoederen in de Franche-Comté, die eigendom waren van Willem van Oranje, en allerlei rechten die geld opleverden. Filips II had namelijk in 1580 een beloning van 25.000 goudstukken op het hoofd van de prins van Oranje gezet. Maar toen de moord in 1584 plaatsvond had hij geen contanten wegens de vele oorlogen die hij moest voeren. Via de rechten kon de familie het geld alsnog zelf bij elkaar halen.

Het geboortehuis van Balthasar Gérard (door ons vernederlandst totGerards) in het dorpje Vuillafans is een bescheiden toeristische trekpleister geworden. Voor zover àls er toeristen komen in deze groene, glooiende streek van Frankrijk, waar verschillende beroemde Franse kazen vandaan komen. “We mogen hem niet té veel afficheren”, zegt de burgemeester van Vuillafans, de heer Caltanéo, “want het blijft natuurlijk een moordenaar. Maar het blijkt dat bijna niemand weet waar Balthasar Gérard vandaan kwam en hoe lang en zorgvuldig hij zijn daad heeft voorbereid. Dat kunnen belangstellenden hier te weten komen.”